मुकुट

अन्तरचक्षु


ऊप्रति मेरो ध्यान त्यतिबेलादेखि आकर्षित भएको थियो जुन बेला उसले मन्दिरको मूर्तिलाई लात्ताले हानेर लडाएको थियो ।
मूर्तिलाई लडाएपछि पुजारीलाई पनि उसले “ढोङी” भन्दै थप्पडै थप्पड हानेको थियो  । पुजारी कराएपछि केही भक्तहरूले उसलाई पक्रेर प्रहरी बोलाउन पुजारीलाई भनेका थिए । 
“प्रहरी बोलाउन पर्दैन । यिनलाई पनि छाडिदिनु होस्, जान दिनुहोस् ।” पुजारीको अनुरोधपछि उसलाई जान दिइएको थियो ।
सिकारु पत्रकार म खबर तयार गर्नका लागि मैले लडेको मूर्ति र उसलाई पक्रिएको अवस्थाको तस्वीर खिचीसकेको थिएँ । पुजारीसँग कुरा गरेर घटनाको विवरण तस्वीर सहित चट्पटे खबर तयार गर्ने पक्षमा रहेको म  खुसी थिएँ ।
“पुजारीज्यु, घटनाको सम्पूर्ण विवरण बताउनुहोस् । म पत्रिकामा छपाउने छु ।”
“कृपया यो समाचार नछाप्नुहोला र तस्वीर पनि नछाप्नु होला । यस्तो खबरले  साक्षात भगवान मानिरहेका भक्तहरूको हृदयमा चोट पार्ने छ !” यसो भन्दै पुजारीले मेरो खुट्टा नै छोएर बिन्ती गरे । खबर लेख्ने छाप्ने कुरा सकियो । तापनि  त्यसपछि म मूर्तिलाई लात्ताले हान्ने त्यो मानिसको सोधखोजमा लागि रहेँ ।
“किन तपाईँले त्यो प्रतिमालाई लात्ताले हानेर लडाउनु भयो ?”
“मैले त्यो ढुङ्गालाई साक्षात भगवान मानेर धेरै श्रद्धा गर्दै कैयौंं वर्षदेखि पुजा अर्चना गर्दै आएको थिएँ । तर अकस्मात मलाई ज्ञान भयो त्यो त मात्र एउटा चाक्षुष ढुङ्गा हो । भ्रमबाट मुक्त भएपछि म सबैलाई त्यो भ्रमबाट मुक्त हुन प्रेरित गर्न चाहन्छु ।” उसको त्यस्तो जवाफ सुनेर म झन् उसको गतिविधीहरूतर्फ आकृष्ट हुन गएँ ।
त्यति बेला ऊ युवा थियो । सकारात्मक दृष्टिले सत्य देख्न चाहन्थ्यो । जीवन र जगत बुझेर न्यायपूर्ण समाज निर्माण भएको हेर्न चाहन्थ्यो । समाजमा घट्ने हरेक घटना, परिघटना, र गतिविधीहरूलाई ऊ विश्लेषणात्मक ब्याख्या गर्न चाहन्थ्यो । समाज विकास बुझ्न सही दृष्टि र अन्तरचक्षु चाहिने भएकोले ऊ  विद्वानहरूका सङ्गतमा गइरहेको थियो । ऊ विद्वानहरूका कुरा सुन्थ्यो, तर्क गथ्र्याे र निश्चित निष्कर्ष निकाल्ने कोसिस गथ्र्यो ।
आजसम्मका तथाकथित मानव सभ्यता केही मुट्ठीभर टाठाबाठा र धुर्तहरूले आफ्ना साना समूहको रक्षाखातिर निर्माण गरेको दर्शन, साहित्य र सोच  र त्यसमा आधारित वर्र्गीय संगठन, सामाजिक संरचना र बनोटले बहुसंख्यक आममान्छे भ्रमहरूका श्रृङ्खलामा जेलिएर सबल सकारात्मक सोचको अभावमा बत्तिमा होमिने झुल्सिने पुतलिझैँ विवश बचाइमा हुन्छन् र त्यस्तो दुःखको सागरमा डुबिमर्ने परिवेश रहुन्जेल सर्वसाधारण सदैव दास, नोकर र परतन्त्रको सिकार भई स्वतन्त्र चिन्तन र स्वतन्त्र जीवन देख्न भोग्न नपाई माकुरी जालमा परेको किरा फट्याङ्रा सरह मात्र भईरहने छन् । छट्पटिएर व्यर्थमा मरिरहने हुन्छन् । सामाजिक अन्यायमा परिरहन्छन् ।
तसर्थ सामाजिक अन्यायमा परेकाहरूलाई ऊ साथ दिन्थ्यो । उसको निस्वार्थ क्रियाकलापले प्रभावित भएर युवाहरूको एउटा स्वयंसेवी समूह बनेको थियो जो सत्य र न्यायको पक्षमा लडिरहेको हुन्थ्यो । अन्यायमा परेकाहरूका लागि नारा जुलुस, पर्चापम्प्लेटिङ्ग, उजुरबाजुर, बहस पैरवी उसको नेतृत्वमा रहेको त्यो समूहको दैनिकी थियो । ऊ कैयौं पटक पक्राउ परिसकेका थियो र अत्याचारीहरूका लागि आँखाको कसिङ्गर भएको थियो । अत्याचारीहरूले झुठो फरेब मुद्दा लगाएर उसलाई चार वर्ष जेल सजाय गराए । अन्यायविरुद्ध लड्ने ऊ अन्यायमा नै जेल प¥यो । जेलमा उसले पहिलो एक वर्ष धार्मिक पुस्तक पढ्यो  । ती पुस्तकहरू पढिसकेपछि आजसम्मको दर्शन निश्चित बसिबसि खाने समूहको स्वार्थ पूरा गर्न पिछलग्गु कट्टर अन्धभक्तहरू तयार गरी तीनीहरूलाई प्रयोग गर्दै सो समूहले समाजमा रजाइ गरीरहेको निश्कर्ष उसले निकालेको थियो ।
उसले दोस्रो वर्ष दर्शनको अध्ययनमा बितायो । दर्शन दर्शनको चक्करलाग्दा कुराहरू कुन सही हो ? वा होइनले उसको अन्तरचक्षु यति धेरै चलायमान भयो कि ऊभित्र अनन्त जिज्ञासा पैदा भयो । मान्छे के हो ? जीव के हो ? जीवन र मृत्यु के हो ? जगत के हो ? प्राप्ति के हो ? के के हो ? आदि आदि । मानव जातिको अवस्था उकास्नका लागि भनिए पनि अहिलेसम्मका दर्शन अन्तरचक्षुमा आधारित नहुँनाले सर्वसाधारण मानिसहरूको दिमाग कब्जा गरेर उनीहरूमाथि रजाइ गर्न मिहेनतसाथ बुनिएको माकुरी जालो हो, जसमा फसेपछि  मानव समुदाय  असहाय सिकार  हुन्छ भन्ने ठमाइ उसको हुन्छ । मरेपछि पाउने स्वर्ग देखाएर सर्वसाधारणलाई धर्मले ठग्न सम्म ठग्यो, त्यो काम अहिले राजनीतिले गरिरहेको छ । षडयान्त्रिक राजनैतिक, सामाजिक, आर्थिक परिवेश विश्वभरि नै ! आम मान्छेको जीवन बदल्न दर्शन अन्तरचक्षुमा आधारित हुनुपर्ने उसको निष्कर्ष हुन्छ । अन्तरचक्षुमा आधारित नभएको ज्ञान अधुरो अपुरो हुन्छ । आजसम्मका धेरै दर्शन धुर्त चलाखहरूले सर्वसाधारणलाई कज्याइ अनेकौं भ्रममा भुलाएर शोषण र अन्याय गर्ने माध्यम बनेको छ भन्ने उसलाई लागेको हुन्छ । तसर्थ  अन्तरचक्षुमा आधारित नयाँ दर्शनको खोजीमा ऊ हुन्छ ।
 मगजलाई बोझ नदिई थाहै नपाई समय सुखसँग बितोस्  भन्ने आजसम्मका मानिसहरूका अल्सीपनले अन्तरचक्षु अर्धमुच्छित अवस्थामा रहेको छ ।
उसले तेसो वर्ष साहित्य, संस्कृति, इतिहास, भुगोल, राजनीतिशास्र, अर्थसास्र आदि मानव उपयोगी पुस्तकहरू पढ्यो भने चौथो वर्ष सबै प्रकारका किताबहरू छ्यासमिस पढेर निचोड निकाल्ने कोसिस ग¥यो । चार वर्षको अध्ययन र अनुभवले उसलाई परिपक्व, पाको र गम्भीर बनाएको थियो । ऊ जेलबाट छुट्दा उसको समूह तितर बितर भइसकेको थियो । तसर्थ उसले बेग्लै पाराले जीवन गुजार्न थाल्यो ।
नियमित पुस्तकालय जाने र पढ्दा नोट तयार गरिरहेको उसलाई मानिसहरू बिद्यार्थी सम्झन्थे । यसप्रकार उसले अध्ययनमा अरु पाँच वर्ष बितायो ।
उसको जीवनको यो अवधिमा खासै उल्लेख्य केही नभए पनि  म भने उसको हरेक गतिविधीहरू नियालिरहेकै हुन्छु । पत्रकारिताको क्षेत्रमा म पनि स्थापित भइसकेको हुन्छु र जहिले पनि म आश्चर्यचकित पार्ने खबरको खोजीमा हुन्छु । यो छोटै अवधिमा सञ्चार क्षेत्रमा अभूतपूर्व प्रगति भइसकेको छ । इन्टरनेटले विश्व जेलिएको छ । अनलाइन खबर पत्रिकाहरू  छ्यापछ्याप्ती भइसकेका छन् । जे चाहियो त्यो इन्टरनेटमा पाइन्छ ।
ऊ पुस्तकालय जान छोडेर कोठामा नै बसेर अध्ययन अनुसन्धानमा संलग्न भइरहेको थाहा पाएर म उसलाई भेट्न जान्छु । कोठा अस्तव्यस्त;  पुस्तक र नोट कपिहरूले भरिएको दुईवटा दराज, टेवुलमा डेस्कटप कम्प्युटर र बिछ्यौनामा ल्यापटप । ऊ मोबाइलमा केही हेरिरहेको हुन्छ ।
“के गरिरहनु भएको छ ?”
“मानव जातिका लागि नयाँ भित्री आँखा–अन्तरचक्षु उजिल्याउने प्रयत्नमा लागिरहेको छु ।”
“कोठामा बसिरहेर पनि हुन्छ र ?”
“कोठामा नै सब आइपुग्छ । इन्टरनेटमा अहिलेसम्म मानव जातिले आर्जन गरेको ज्ञान, बिज्ञान र सफलताको  अध्ययन गरिरहेको छु ।”
“के के पाउनु भयो त ?”
“अहिले त म मानव ज्ञान सागरको किनारामा मात्र पुगेको छु । सबै हेर्न र अलिअलि बुझ्न पनि पाँचवर्ष लाग्ने अनुमान गरेको छु । ब्याख्या विश्लेषणको आधारमा नयाँ दृष्टि दिने अन्तरचक्षुबारे सिलसिलेवार लेखोट तयार गर्न अरु पाँच वर्ष लाग्न सक्छ ।”
यो सुनिसकेपछि पाँच वर्ष पछि भेट्ने बाचा गरेर म बिदा हुन्छु ।
पाँच वर्षको अवधिमा विश्वमा कैयौं उथलपुथल हुन्छ । आणविक हतियारको तीव्र विकास भइरहेको छ ।  निरस्त्रीकरणको जति कुरा गरे पनि बिश्व सयौं पल्ट ध्वस्त गर्न सक्ने आणविक हतियार भण्डारण समुद्रमा गरिएको छ । नयाँ आविष्कारहरू भइरहेका छन् तर मानव कल्याण भन्दा बजार र नाफाका लागि । मानवता, भाइचारा र सहयोगात्मक भावना अर्धमुर्छित अवस्थामा पुगेको छ । यस्तो अवस्थामा मानव सुरक्षाका लागि पनि नौलो अन्तरचक्षुको आवश्यकता छ भन्ने लागेकोले उसको अन्तरचक्षुबारेका क्रियाकलाप अधैर्यका साथ हेरिरहेको हुन्छु र निष्कर्श पर्खि रहेको हुन्छु ।
पाँच वर्ष बितेपछि म उसलाई भेटेर सोध्छु “लेखिसक्नु भयो ?”
“लेख्न त थालेको छु तर पूरा भएको छैन । पूरा गर्न अझै केही वर्ष लाग्न सक्छ ।”
“जति लेख्नु भएको छ त्यसबारे जानकारी दिनु हुन्छ कि ?”
“अपुरो जानकारीको के काम ?”
“तैपनि पत्रिकामा छापेर त्यसबारे प्रतिक्रिया बुझ्दा तपाईँलाई पनि केही फिडब्याक होला ।”
“उसो भए हुन्छ ।” भनेर उसले करीब दुई सय पृष्टको लेखोटको प्रतिलिपी मलाई दिन्छ ।
...वाह्य आँखाले देखेको कुरा मात्र सत्य हुँदैन । अन्तरचक्षुले प्रकृतिको नियम देख्न सक्नु पर्छ ।.... ग्रह उपग्रह लगायत ब्रम्हाण्डका सबै पिण्डहरू आफ्नो आफ्नो नियममा बाँधिएर घुमिरहेका चलायमान छन् । ब्रम्हाण्डमा सौर्य जगतजस्ता अनगीन्ति जगत रहेका छन् जुन मानव ज्ञानले समेट्न सकेको छैन ।...
 यस्तै कुरा र तर्कहरू रहेको उसको लेखोटमा मानिसहरूको भित्री अन्तरचक्षु खोलिएमा अनेकौ अन्तरचक्षीय नयाँ दृष्टि थपिएर नयाँ अभुतपूर्व अन्तरचक्षीय सृष्टिहरू हुन सक्ने दृष्टान्तहरू प्रस्तुत गरीएका हुन्छन् । राष्ट्रिय अन्तर्राष्ट्रिय पत्रिकामा ती कुराहरू छापिनासाथ विश्वभरिबाट अनेकौं प्रतिक्रिया आउन थालेका हुन्छन् साथै अनेकौं  अन्तरचक्षीय नयाँ सम्भावना भनेको के ? भन्ने प्रश्न आउछ । म अरु पाँच वर्ष पर्खने अनुरोध गर्दै जवाफ दिन्छु । अधैर्यतासाथ लेखक, पत्रकार, बिद्वान, बैज्ञानिक, बुद्धिजीवी र प्रयोगवादीहरू पर्खिरहेका हुन्छन् ।
पाँच वर्ष बित्न केही दिन मात्र बाँकि रहदा उसको मृत्यु भएको खबरले म लगायत लेखक, पत्रकार, बिद्वान, बैज्ञानिक, बुद्धिजीवी र प्रयोगवादीहरू  मर्माहत हुन्छौँ । उसले अन्तरचक्षीय अनुसन्धान सैध्दान्तिक लेखोट पूरा ग¥यो ?  म उसको घर पुग्छु । केही शोकाकुल मानिसहरू चुपचाप बसिरहेका हुन्छन् ।
 म उसको सहयोगीलाई लिएर उसको कोठामा जान्छु । उसको सहयोगीलाई सोध्छु “उसको मृत्यु कसरी भयो ?”
शङ्कास्पद नै रहेको छ । उनी कोविद १९ संक्रमित बिरामीहरूलाई भेटिरहेका थिए । ल्याबहरूको कोविद १९ परिक्षणलाई पनि अन्तरचक्षीय  ढाँचाबाट नियाली रहेका थिए । ती सबै अवलोकन पश्च्यात उनी कैयौ घन्टा कम्प्युटरमा काम गरिरहेका हुन्थे ।    सहयोगीको कुरा सुनेर मलाई लाग्छ— उसले कम्प्युटरमा उसले जीवनभरि गरेको खोज र साधनाको  निर्काैल लेखोट गरेको हुनु पर्छ । त्यो रहेछ भने मानव युग एक कदम अगाडि बढ्ने छ । त्यो  हेर्न हामी क्म्प्युटर खोल्छौँ, पासवर्डको अभावले फायलहरू खुल्दैनन् कि ! म डराइरहेको हुन्छु । 
पासवर्ड नहाली नै फायलहरू खुल्छन् । थुप्रै फायलहरू छन् तर सब रित्ता । फायलका म्याटरियल डिलिट गरिएको छ; ‘यो फायल रित्तो छ’ भन्ने सन्देश ! अन्तमा एउटा फायल रहन्छ  । मेरो आशा त्यही फायलमा केन्द्रित छ ।
रित्तो नहोस्, उसको जीवभरिको परिश्रमको फल होस् ! मनमनै प्रार्थना गरिरहेको हुन्छु । नभन्दै त्यो फायल  गड्याङ गुडुङ मेघगर्जनको चर्को आवाजका साथ खुल्छ  । किरिङ मिरिङ विविध रङका असंख्य धर्काहरू, धर्काहरू, धर्काहरू मेटिदै ध्वाँसे थोप्लो बन्छ र फैलिन्छ । क्षण भरमै आकाशे नीलो, हरियो, रातो, कालो, सेतो थोप्लोहरू फनफनी घुम्दै घुम्दै साना नानीहरूका कलिला हातहरू बिदाइमा झैँ हल्लिएर हल्लिएर निमेशमै सहस्रौ असंख्य मुट्ठीहरू बन्दै तीव्र गतिमा मोनिटरभरि फैलिन्छन् । मुट्ठीहरू मुटुमा परिणत हुन्छन् । पाश्र्वमा मनमोहक मधुर सङ्गीत बज्न थाल्छ सायद त्यो सङ्गीत अरफियसले नै बजाएझैँ लाग्छ । लठ्ठ परेर झुमिरहेको हामी अकस्मात बम पडकेको आवाजले तर्सन्छौँ ।
एकआपसमा भावशून्य हेराहेर गर्छाैँ बेसुरमै  । मुटु मुटु जताततै । मुटुहरू एक आपसमा जोडिएर ठूलो रातो मुटु आकारको पानको पात बन्छ । पानको पातभरि असंख्य तीर बर्सिन्छ । मुटुबाट रगत बग्छ, बगिरहेको रगत आँखा बन्छ आँखाबाट झरेको आँसु र मुटुबाट बगेको रगत मिसिएर ओठको मूस्कान पखालिरहेकै बेला कर्णकटु पाश्र्व धुनले मनै अमिलो बनाउछ । अचानक ती झल्याकझुलुक  दृष्यहरूमा के छ ? म रोइरहेको हुन्छु भने सहयोगी खित्का छोडिछोडि हाँसिरहेका हुन्छन् ।
दृष्य परिवर्तन । कोरोना भाइरसका झैँ रङ्गिविरङ्गी गोलाकार थोप्लाहरूले विचित्र आकारहरू ग्रहण गर्दै मुटु मुटु देखिन्छ । ती मुटुहरू बम बन्छन् र पडकिन्छन् । म भन्छु “बम !” सहयोगी भन्छन “होइन । पूmल !” म उसलाई हेर्छु, आश्चर्यचकित ऊ मलाई हेरिरहन्छ मानौं हामी अचम्भको प्राणी हौँ । म अनुमान मात्र गर्न सक्छु मैले देखेको बम उसले फूल देखेको हुनु पर्छ ।
बम र फूल एकआपसमा ठोकिन्छन् । दुवै चकनाचुर भइ अल्पन्छन् तर फेरि देखा पर्छन्, ठोकिन्छन् । दुवै चकनाचुर भइ अल्पन्छन् तर फेरि देखा पर्छन्, ठोकिन्छन् । यो करिब एक सेकेण्ड दोहोरिन्छ होला तर हामीलाई त्यो हजारौं वर्ष दोहोरिएझैँ लाग्छ । मेरो मन भित्रैबाट भक्कानिएर आउँछ र फेरि म रोइरहेको हुन्छु भने सहयोगी खित्का  छोडि छोडि हाँसिरहेका हुन्छन् ।
अब के देखिएला ? जे देखिए पनि हामी दुईले त्यहाँ देखिने दृश्य बेग्लाबेग्लै देखिरहेका हुन्छाँै । हामी बाहिरी आँखाले नभएर अन्तरचक्षुले देखिरहेका रहेछौँ र हाम्रो प्रतिक्रिया पनि  बेग्लाबेग्लै भइरहेको रहेछ ।
झिलिक मिलिक अझै के के देखा परिरहेको हुन्छ । जे देखा परिरहे पनि हामीले हेर्न चाहेको कुरा देखिसकेकोले तृप्त भइसकेका हुन्छौँ ।
म सहयोगीको अनुमति लिएर त्यो दुई मिनटको क्लिप मेरो पेनड्राइभमा कपि गर्छु । यो क्लिप युट्युबमा राख्नासाथ विश्वभरका दर्शकहरूको ‘नयाँ आँखा— अन्तरचक्षु’बारे कस्तो प्रतिक्रिया होला  ? यो  क्लिप एउटै  भए पनि कस कसले कस्तो कस्तो  के के देख्लान् ?  
त्यो क्लिप विश्वसामु पु¥याउन म हतारिएको छु ।